ภาพพจน์

posted on 14 Dec 2009 01:31 by darakaparkay

ภาพพจน์  หมายถึง  ศิลปะในการใช้คำทำให้เกิดภาพเป็นการกล่าวอย่างไม่ตรงไปตรงมาต้องอาศัยการตีความ  มีลักษณะ ดังนี้
1. 
ภาพพจน์อุปมา   เป็นการเปรียบเทียบว่าสิ่งหนึ่งเหมือนกับอีกสิ่งหนึ่ง เช่น  ขาวปูนเปรียบเพชรรัตน์
2. 
ภาพพจน์อุปลักษณ์    เป็นการเปรียบเทียบสิ่งหนึ่งเป็นอีกสิ่งหนึ่ง เช่น
              • 
ถนนเละเป็นสังขยา
              • 
ชีวิตคือเกมกีฬาเกิดมาต้องสู้
              • 
ชาวนาคือกระดูกสันหลังของชาติ
3. 
ภาพพจน์บุคคลวัต  เป็นการสมมุติสิ่งต่างๆ ให้มีกิริยาอาการ
4. 
ภาพพจน์อติพจน์  คือ การกล่าวเกินจริง
5. 
ภาพพจน์อวพจน์  คือ  การกล่าวน้อยกว่าความจริง เช่น รอสักอึดใจ
6. 
ภาพพจน์นามนัย คือ  การใช้ชื่อส่วนประกอบเด่นของสิ่งหนึ่งแทนสิ่งนั้นๆ ทั้งหมด เช่น  เพราะมัวห่วงเก้าอี้จึงไม่ยอมวางแผนงานใหม่ ๆ ที่เสี่ยงต่อความผิด
7. 
ภาพพจน์สัญลักษณ์ คือ การใช้สิ่งหนึ่งแทนอีกสิ่งหนึ่งที่มีคุณสมบัติหรือลักษณะภาวะบางประการร่วมกัน เช่น เมื่ออัวราเกิดมีขึ้นซึ่งสิ่งลี้ลับอันเป็นเหตุให้ผีเสื้อตัวผู้เสาะแสวงไปถึงผีเสื้อตัวเมียที่อยู่ไกลแสนไกล
8. 
ภาพพจน์อุปมานิทัศน์  เป็นการใช้เรื่องราวหรือนิทานขนาดสั้นหรือขนาดยาวประกอบขยายหรือแนะโดยให้ผู้อ่านหรือผู้ฟังเข้าใจได้ อย่างชัดเจนแจ่มแจ้ง

   โวหารภาพพจน์ (FIQUE OF SPEECH) มีความหมายตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานฉบับ พ.ศ. 2545 ว่า "คำพูดที่เป็นสำนวนโวหาร ทำให้นึกเห็นภาพ" หนังสือวรรณสารวิจักษณ์ เล่ม 2 กล่าวว่า โวหารภาพพจน์ หมายถึงถ้อยคำที่เรียบเรียงโดยไม่กล่าวอย่างตรงไปตรงมา ผู้ประพันธ์มีเจตนาให้ผู้อ่านเข้าใจ และเกิดความรู้สึกประทับใจยิ่งขึ้นกว่าการใช้คำบอกเล่าธรรมดา กวีหรือผู้ประพันธ์จะมีวิธี ใช้ภาพพจน์ได้หลายวิธี

โวหารภาพพจน์

        โวหารภาพพจน์ คือ กลวิธีการนำเสนอสารโดยการพลิกแพลงภาษาที่ใช้พูด หรือเขียนให้แปลกออกไปจากภาษาตามตัวอักษรทำให้ผู้อ่านเกิดภาพในใจ เกิดความประทับใจ เกิดความรู้สึกสะเทือนใจ เป็นการเปรียบเทียบให้เห็นภาพอย่างชัดเจน

ลักษณะของโวหารภาพพจน์

  • อุปมา
  • อุปลักษณ์
  • ปฏิพากย์
  • อติพจน์
  • บุคลาธิษฐาน
  • สัญลักษณ์
  • นามนัย
  • สัทพจน์

        ซึ่งโวหารแต่ละชนิดจะมีลักษณะที่แตกต่างกัน

 

อุปมา

        คือ การเปรียบเทียบว่าสิ่งหนึ่งเหมือนกับสิ่งหนึ่งโดยใช้คำเชื่อมที่มี ความหมายเช่นเดียวกับ คำว่า " เหมือน " เช่น ดุุจ ดั่ง ราว ราวกับ เปรียบ ประดุจ เฉก เล่ห์ ปาน ประหนึ่ง เพียง เพี้ยง พ่าง ปูน ฯลฯ

        แต่ควรสังเกตเพิ่มเติมด้วย ไม่ใช่เห็นคำเหล่านี้แล้วรีบตัดสินว่าเป็นอุปมา .... ต้องสังเกตดูด้วยว่ามีความเปรียบหรือไม่ ถ้ามีความเปรียบละก็แสดงว่าเป็นอุปมา ตัวอย่างเช่น


ปัญญาประดุจดังอาวุธ

ไพเราะกังวานปานเสียงนกร้อง

ท่าทางหล่อนราวกับนางพญา

จมูกเหมือนลูกชมพู่

ปากเธอเหมือนกระจับอ่อนๆ

ตาเหมือนตามฤคมาศ

ประดุจแก้วเกาทัณฑ์

สูงระหงทรงเพรียวเรียวลูด

พิศแต่หัวจรดเท้าขาวแต่ตา

คิ้วก่งดังก่งเขาดีดฝ้าย

หูกลวงดวงพักตร์หักงอ

สองเต้าห้อยตุงดังถุงตะเคียว

เสวยสลายาจุกพระโอษฐ์อม

ใบหูเหมือนทอดมันร้อนๆ

ฟันเรียงสลอนเหมือนข้าวโพดพันธุ์ดี

พิศคิ้วพระลอราชก่งนา

งามละม้ายคล้ายอูฐกะหลาป๋า

สองแก้มกัลยาดังลูกยอ

จมูกละม้ายคล้ายพร้าขอ .

ลำคอโตตันสั้นกลม

โคนเหี่ยวแห้งรวบเหมือนบวบต้ม

มันน่าเชยน่าชมนางเทวี


 

อุปลักษณ์

        ก็คล้ายกับอุปมาโวหารคือเป็นการเปรียบเทียบเหมือนกัน แต่เป็นการเปรียบเทียบ สิ่งหนึ่งเป็นอีกสิ่งหนึ่ง    อุปลักษณ์จะไม่กล่าวโดยตรงเหมือนอุปมา แต่ใช้วิธีกล่าวเป็นนัย ให้เข้าใจเอาเอง ที่สำคัญ อุปลักษณ์จะไม่มีคำเชื่อมเหมือนอุปมา

ตัวอย่างเช่น

ขอเป็นเกือกทองรองบาทา ไปจนกว่าชีวันจะบรรลัย

ทหารเป็นรั้วของชาติ

เธอคือดอกฟ้าแต่ฉันนั้นคือหมาวัด

เธอเป็นดินหรือเธอเป็นหญ้าแท้จริงมีค่ากว่าใครนิรันดร์

ชาวนาเป็นกระดูกสันหลังของชาติ

ครูคือแม่พิม์ของชาติ

ชีวิตคือการต่อสู้ ศัตรูคือยากำลัง

 

 

 

 

 

 

 

ปฏิพากย์ หรือ ปรพากย์

        คือการใช้ถ้อยคำที่มีความหมายตรงกันข้าม หรือขัดแย้งกันมากล่าว อย่างกลมกลืนกันเพื่อเพิ่มความหมายให้มีน้ำหนักมากยิ่งขึ้น ตัวอย่างเช่น


เลวบริสุทธิ์

บาปบริสุทธิ์

สวยเป็นบ้า

สวยอย่างร้ายกาจ

สนุกฉิบหาย

สวรรค์บนดิน

ยิ่งรีบยิ่งช้า

น้ำร้อนปลาเป็น น้ำเย็นปลาตาย

เสียน้อยเสียยาก เสียมากเสียง่าย

รักยาวให้บั่น รักสั้นให้ต่อ

แพ้เป็นพระ ชนะเป็นมาร


อติพจน์ หรือ อธิพจน์

        คือโวหารที่กล่าวเกินความจริง เพื่อเน้นความรู้สึก ทำให้ผู้ฟังเกิดความรู้สึกที่ลึกซึ้ง    ภาพพจน์ชนิดนี้นิยมใช้กันมากแม้ในภาษาพูด เพราะเป็นการกล่าวที่ทำให้เห็นภาพได้ง่ายและแสดงความรู้สึกของกวีได้อย่างชัดเจน

ตัวอย่างเช่น


คิดถึงใจจะขาด

คอแห้งเป็นผง

ร้อนตับจะแตก

หนาวกระดูกจะหลุด

การบินไทยรักคุณเท่าฟ้า

คิดถึงเธอทุกลมหายใจเข้าออก

เอียงอกเทออกอ้างอวดองค์ อรเอย


ในกรณีที่ใช้โวหารต่ำกว่าจริงเรียกว่า "อวพจน์" ตัวอย่างเช่น

เล็กเท่าขี้ตาแมว

เพียงชั่วลัดนิ้วมือเดียว

รอสักอึดใจเดียว

บุคลาธิษฐาน หรือ บุคคลวัต

        คือการกล่าวถึงสิ่งต่างๆ ที่ไม่มีชีวิต ไม่มีความคิด ไม่มีวิญญาณ เช่น โต๊ะ เก้าอี้ อิฐ ปูน หรือสิ่งมีชีวิตที่ไม่ใช่มนุษย์ เช่น ต้นไม้ สัตว ์ โดยให้สิ่งต่าง ๆ เหล่านี้ แสดงกิริยาอาการและความรู้สึกได้เหมือนมนุษย์ (บุคลาธิษฐาน มาจากคำว่า บุคคล + อธิษฐาน หมายถึง อธิษฐานให้กลายเป็นบุคคล ) ตัวอย่างเช่น


มองซิ..มองทะเล เห็นลมคลื่นเห่จูบหิน

บางครั้งมันบ้าบิ่น กระแทกหินดังครืนครืน

ทะเลไม่เคยหลับไหลใครตอบได้ไหมไฉนจึงตื่น

บางครั้งยังสะอื้น ทะเลมันตื่นอยู่ร่ำไป


สัญลักษณ์

        เป็นการเรียกชื่อสิ่งๆหนึ่งโดยใช้คำอื่นมาแทน ไม่เรียกตรงๆ ส่วนใหญ่คำที่นำมาแทนจะเป็นคำที่เกิดจากการเปรียบเทียบและตีความซึ่งใช้กันมานานจนเป็นที่เข้าใจและรู้จักกันโดยทั่วไป ตัวอย่างเช่น

ภาพ:สัญลักษณ์.jpg

นามนัย

        คือการใช้คำหรือวลีซึ่งบ่งลักษณะหรือคุณสมบัติของสิ่งใด สิ่งหนึ่งแทนอีกสิ่งหนึ่ง คล้ายๆสัญลักษณ์ แต่ต่างกันตรงที่ นามนัยนั้นจะดึงเอาลักษณะบางส่วนของสิ่งหนึ่งมากล่าว ให้หมายถึงส่วนทั้งหมด ตัวอย่างเช่น

aภาพ:นามนัย.jpg

สัทพจน์

        หมายถึงภาพพจน์ที่เลียนเสียงธรรมชาติ เช่น เสียงดนตรี เสียงสัตว์ เสียงคลื่น เสียงลม เสียงฝนตก เสียงน้ำไหล ฯลฯ การใช้ภาพพจน์ประเภทนี้จะทำให้เหมือนได้ยินเสียงนั้นจริง ๆ ตัวอย่างเช่น


ลูกหมาร้องบ๊อก ๆ ๆ ลุกนกร้องจิ๊บๆๆ ลูกแมวร้องเหมียว ๆ ๆ

เปรี้ยง ๆ ดังเสียงฟ้าฟาด

ตะแลกแต๊กแต๊กตะแลกแต๊กแต๊ก กระเดื่องดังแทรกสำรวลสรวลสันต์

คลื่นซัดครืนครืนซ่าที่ผาแดง

น้ำพุพุ่งซ่า ไหลมาฉาดฉาน เห็นตระการ เสียงกังวาน

 

มันดังจอกโครม จอกโครม มันดังจอก จอก โครม โครม

บัดเดี๋ยวดังหง่างเหง่งวังเวงแว่ว

อ้อยอี๋เอียง อ้อยอี๋เอียงส่งเสียงร้อง

เสียงลิงค่างบ่างชะนีวะหวีดโหวย กระหึมโหยห้อยไม้น่าใจหาย

ป๊ะโท่นป๊ะโท่นป๊ะโท่นโท่น


 

เมื่อเข้าใจความหมายของการใช้โวหารภาพพจน์วิธีการต่าง ๆ แล้ว ลองวิเคราะห์ บทเพลงร่วมสมัย จากตัวอย่างข้างล่าง ตัวอย่างโวหารภาพพจน์ในบทเพลงของธงไชย แมคอินไตย์

ภาพ:สัทพจน์.jpg  ภาพ:สัทพจน์1.jpg

        การศึกษาโวหารภาพพจน์โดยใช้บทเพลงร่วมสมัย เป็นการใช้ทักษะการเร้าความสนใจแบบหนึ่ง และเป็นการฝึกทักษะการวิเคราะห์โวหารภาพพจน์ อันจะนำไปสู่การศึกษา โวหารภาพพจน์ในวรรณคดีไทย

Comment

Comment:

Tweet